Ernst Schneider

Ernst Schneider behoorde tot de minstens 15 Jehovah’s Getuigen die op 3 mei 1945 de aanval van Britse jachtbommenwerpers op de schepen „Cap Arcona”, „Thielbek” en „Deutschland” in de Neustädter Bucht overleefden. Als jonge, „dienstplichtige” man was hij bij het uitbreken van de oorlog al snel in direct conflict gekomen met het nationaalsocialistische regime.

"In de Bijbel staat 'Gij zult niet doden' en soldaat worden was om die reden voor mij uitgesloten", verklaarde hij in oktober 1939 aan zijn leidinggevenden bij de firma Rohde und Dörrenberg in Düsseldorf-Oberkassel, toen zij hem vroegen om lid te worden van de DAF (Deutsche Arbeitsfront).1

Schneider werd op 28 maart 1911 in Düsseldorf geboren, studeerde aan het conservatorium in Keulen, componeerde zelf muziekstukken en was in het seizoen 1937/38 werkzaam bij het Stedelijk Orkest van Düsseldorf. Zijn instrument was de fagot. Sinds 1932 woonde hij openbare lezingen van de Jehova's Getuigen bij en ondanks het verbod op de geloofsgemeenschap in Pruisen in juni 1933 bleef hij zich bekeren tot hun geloofsprincipes – waaronder de gelijkheid van alle mensen, politieke neutraliteit en het christelijke gebod van naastenliefde.

Vier van zijn collega’s in het symfonieorkest gaven hem in 1938 aan bij de regionale cultuurbeheerder en de regionale muziekdirecteur in de Gau Düsseldorf, omdat hij vanwege zijn religieuze overtuiging

„weigerde de Duitse groet te brengen [sic!]” en het „niet nodig [vond] om bij het spelen van het Duitse volkslied op te staan.”2

De Gestapo arresteerde hem en ondervroeg hem, maar het Openbaar Ministerie bracht wegens gebrek aan bewijs geen aanklacht in.

„Ik streef er alleen naar om naar de waarheden van de Bijbel te handelen”, verklaarde hij tijdens het verhoor door de Gestapo.3

Kort daarna werd de Reichsmusikkammer Berlin ingeschakeld. Schneider verloor zijn baan bij het orkest en moest zijn brood verdienen als machine- en bouwvakker.

De politiedokter bevestigde dat Ernst Schneider „geschikt was voor werk en kampverblijf“. Daarop stuurde de Gestapo hem door naar het concentratiekamp Sachsenhausen, waar hij, net als veel andere Jehovah’s Getuigen, direct in de „strafcompagnie“ terechtkwam, met gevangenennummer 6078.5 Dat betekende zwaar werk in looppas, ook op zondagen, met voedselontzegging en ernstige mishandeling door de SS. In het Gestapo-dossier zijn de regelmatige termijnen voor de toetsing van de beschermende hechtenis tussen januari 1940 en februari 1944 nauwkeurig gedocumenteerd.

Mogelijk arriveerde Ernst Schneider tussen 1 maart en juni 1940 in concentratiekamp Neuengamme.6 Daar kreeg hij gevangenennummer 793.7

Het kwam uiterst zelden voor dat de Gestapo probeerde concentratiekampgevangenen aan de Wehrmacht over te dragen, zoals in 1941 in het geval van Ernst Schneider. De motivering: „Bij voortdurend afwijzend gedrag zou tegen hem worden opgetreden volgens de militaire strafwetgeving.”[voetnoot,id=69] Een zinloze onderneming, waaraan geen gehoor werd gegeven. De meeste getuigen van Jehovah die in concentratiekampen gevangen zaten, weigerden namelijk compromisloos elke deelname aan de oorlog, evenals werk voor de Wehrmacht of in de wapenindustrie.[voetnoot,id=70]

Toen op 20 april 1945 de evacuatie van concentratiekamp Neuengamme begon, werd Schneider ’s nachts samen met 22 andere Jehovah’s Getuigen in een kleine groep van 50 gevangenen onder bewaking van de SS in een smerige goederenwagon geladen en naar Lübeck vervoerd. Na hun aankomst werden de gevangenen eerst in de laadruimtes van de Thielbek gepropt:

„[Het was] onmogelijk […] ook maar even onberoerd te blijven staan. Liggend was volstrekt onmogelijk. […] een stank, geen lichtstraal”, schreef hij later in zijn dagboek. 10

Na 7 of 8 dagen werden de gevangenen overgeladen op het schip Athen om naar de Cap Arcona te worden gebracht. Schneider beschreef dat op het luxeschip meestal 10 gevangenen een tweepersoonshut moesten delen. Er was alleen koolraapwater te eten en 's avonds een dun sneetje brood met een stukje boter.

Rond 15.00 uur op de middag van 3 mei bevond Ernst Schneider zich net met zijn vriend Willi in de grote eetzaal, toen het schip plotseling begon te trillen. Ze zagen een witte vlag op de Thielbek. Hij rende onmiddellijk naar zijn geloofsgenoten in de hutten.

„Ik zag door het patrijspoort plotseling Engelse vliegtuigen in een lage vlucht recht op de Cap Arcona afkomen. […] Er vielen bommen, het kraakte vreselijk. De ene salvo na de andere. We vreesden een ketelexplosie. In de gangen hing een zware rook. Je kon geen lucht meer krijgen. Voor alle hutten renden de mensen radeloos rond.”

De bewakers bevalen de gevangenen terug te gaan naar de hutten.

„Nu sloeg het schip nog meer over. Je kon in de gangen niet meer rechtop lopen. Brand! Het schip staat in brand.”

Hij baande zich een weg naar het dek en zag „enorme vlammen uit het laadluik komen“.

„Van [de] reling tot aan het wateroppervlak was het wel ongeveer 8 meter. Velen sprongen in het water, met en zonder reddingsvesten, en probeerden zich vast te kluisteren aan de reddingsboten die vanaf het land kwamen. Maar bij deze poging […] zijn velen verstijfd door de kou van het water. Ook kwamen de reddingsboten niet dichter bij ons. De vliegtuigen vlogen in cirkels boven ons schip.”

Honderden gevangenen, die dicht op elkaar gepakt op het voorschip stonden, „zwaaiden met hun zakdoeken of vodden naar de vliegtuigen […] ook zag men nu op ons schip de witte [sic!] vlag. Maar helaas te laat. Nu kon men ook zien hoe het schip […] door Duitsland werd gebombardeerd en na enkele minuten in lichte vlammen stond. En de Thielbek is binnen 30 minuten gezonken. Op beide schepen waren ook onze [geloofs]broeders.”

Na ongeveer 2 uur „kantelde het schip snel. En we werden een voor een, ondanks dat we elkaar probeerden vast te houden, in het water geslingerd. […] De een klampte zich vast aan de ander.“

Ernst Schneider zwom terug naar het schip, dat gloeiend heet was en volgens zijn schatting nog ongeveer 7 meter uit het water stak, en kon zich samen met zijn vriend Karl op een plek enige tijd vasthouden.

„De bewakers die zich op het zinkende schip bevonden, [hebben] geschoten op weerloze gevangenen die zich probeerden te redden“, documenteerde Ernst Schneider.

De geloofsgenoot Alfred Knegendorf, een zeeman, trok hem en ongeveer twintig andere gevangenen met een touw omhoog langs de ijzeren wand van het schip. Enkele honderden mensen hielden het nu vele uren vol op de gekantelde kiel van de Cap Arcona. Zelfs in deze wanhopige situatie moedigde Ernst Schneider twee Russische medegevangenen aan en vertelde hij hen over de boodschap van hoop uit de Bijbel. 12 Pas 's avonds rond 22.00 uur kwam er redding.

„Ondertussen meerde een reddingsboot aan en bracht ongeveer 300 tot 310 geredden aan land. Een marinesoldaat was zo vriendelijk om mij zijn eigen militaire jas te geven, […] want ik had het erg koud.”

Britse soldaten brachten de geredden naar een kazerne.

Sinds 2015 wordt het lot van Ernst Schneider in het Herdenkingscentrum Düsseldorf gepresenteerd op een informatiebord in de permanente tentoonstelling „Kinderen en jongeren uit Düsseldorf in het nationaalsocialisme“. (Het Herdenkingscentrum – Förderkreis der Mahn- und Gedenkstätte Düsseldorf e.V.)