Ernst Schneider

Ernst Schneider był jednym z co najmniej 15 Świadków Jehowy, którzy 3 maja 1945 roku przeżyli atak brytyjskich bombowców myśliwskich na statki „Cap Arcona”, „Thielbek” i „Deutschland” w zatoce Neustadt. Jako młody mężczyzna zdolny do służby wojskowej szybko znalazł się na początku wojny w bezpośrednim konflikcie z reżimem nazistowskim.

„W Biblii jest napisane: »Nie zabijaj«, dlatego zostanie żołnierzem nie wchodziło dla mnie w grę” – wyjaśnił swoim przełożonym w firmie Rohde und Dörrenberg w Düsseldorfie-Oberkassel w październiku 1939 r., kiedy pytali go o przystąpienie do DAF (Niemieckiego Frontu Pracy).1

Schneider urodził się 28 marca 1911 roku w Düsseldorfie, uczęszczał do Wyższej Szkoły Muzycznej w Kolonii, sam komponował utwory muzyczne, a w sezonie 1937/38 był zatrudniony w Miejskiej Orkiestrze Miasta Düsseldorfu. Grał na fagocie. Od 1932 roku uczęszczał na publiczne wykłady Świadków Jehowy i pomimo zakazu działalności tej wspólnoty wyznaniowej w Prusach w czerwcu 1933 roku nadal wyznawał jej zasady wiary – należą do nich równość wszystkich ludzi, neutralność polityczna oraz chrześcijańskie przykazanie miłości bliźniego.

W 1938 roku czterech jego kolegów z orkiestry symfonicznej złożyło na niego donos do krajowego kuratora kultury i krajowego kierownika ds. muzyki w okręgu Düsseldorf, ponieważ ze względu na swoje przekonania religijne

„odmawiał wykonywania niemieckiego pozdrowienia [sic!]” i „nie uważał za konieczne wstawanie z miejsca podczas odgrywania niemieckiego hymnu narodowego”.2

Gestapo aresztowało go i przesłuchało, ale prokuratura nie wniosła oskarżenia z powodu braku dowodów.

„Staram się jedynie postępować zgodnie z prawdami biblijnymi” – wyjaśnił podczas przesłuchania w Gestapo.3

Wkrótce potem sprawą zajęła się Reichsmusikkammer Berlin. Schneider stracił pracę w orkiestrze i musiał zarabiać na życie jako pomocnik mechanika i robotnik budowlany.

Lekarz policyjny potwierdził, że Ernst Schneider jest „zdolny do pracy i pobytu w obozie”. W związku z tym gestapo przeniosło go do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, gdzie – podobnie jak wielu Świadków Jehowy – trafił bezpośrednio do „kompanii karnej” pod numerem więźnia 6078.5 Oznaczało to ciężką pracę w marszu, nawet w niedziele, przy braku jedzenia i poważnych znęcaniach ze strony SS. W aktach gestapo skrupulatnie odnotowano regularne terminy kontroli aresztu ochronnego między styczniem 1940 r. a lutym 1944 r.

Być może Ernst Schneider trafił do obozu koncentracyjnego Neuengamme między 1 marca a czerwcem 1940 roku.6 Tam otrzymał numer więźnia 793.7

Bardzo rzadko Gestapo próbowało przekazać więźniów obozów koncentracyjnych do Wehrmachtu, jak miało to miejsce w 1941 roku w przypadku Ernsta Schneidera. Uzasadnienie brzmiało: „W przypadku dalszego odmiennego zachowania należy podjąć wobec niego działania zgodnie z wojskowym kodeksem karnym”.[przypis,id=69] Było to bezsensowne przedsięwzięcie, które nie zostało zrealizowane. Większość świadków Jehowy uwięzionych w obozach koncentracyjnych bezkompromisowo odmawiała bowiem jakiegokolwiek udziału w wojnie, a także pracy dla Wehrmachtu lub w przemyśle zbrojeniowym.[przypis,id=70]

Kiedy 20 kwietnia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja obozu koncentracyjnego Neuengamme, Schneider wraz z 22 innymi Świadkami Jehowy został w nocy załadowany do brudnego wagonu towarowego w ramach niewielkiej grupy 50 więźniów pod nadzorem SS i przewieziony w kierunku Lubeki. Po przybyciu na miejsce więźniów najpierw stłoczono w ładowniach statku „Thielbek”:

„[Nie było] możliwości […] stać choćby przez chwilę bez dotyku. Leżenie było całkowicie niemożliwe. […] smród, ani promyka światła” – napisał później w swoim dzienniku. 10

Po 7 lub 8 dniach więźniów załadowano na statek „Athen”, aby przewieźć ich na „Cap Arcona”. Schneider opisał, że na tym luksusowym parowcu zazwyczaj 10 więźniów musiało dzielić dwuosobową kabinę. Do jedzenia była tylko woda z buraków, a wieczorem cienki kromka chleba z kawałkiem masła.

Około godziny 15:00 po południu 3 maja Ernst Schneider przebywał właśnie ze swoim przyjacielem Willim w dużej jadalni, gdy statek nagle zadrżał. Zauważyli białą flagę na statku „Thielbek”. Natychmiast pobiegł do swoich współwyznawców w kabinach.

„Przez iluminator nagle zobaczyłem angielskie samoloty lecące nisko w kierunku Cap Arcony. […] Spadały bomby, słychać było straszny huk. Jedna salwa po drugiej. Obawialiśmy się wybuchu kotła. W korytarzach było bardzo dymno. Nie można było oddychać. Przed wszystkimi kabinami ludzie biegali bezradnie w kółko”.

Strażnicy nakazali więźniom wrócić do kabin.

„Statek przechylił się jeszcze bardziej. Nie można było już chodzić po korytarzach w pozycji wyprostowanej. Pożar! Statek się pali.”

Przedarł się na pokład i zobaczył „ogromne płomienie wydobywające się z luku ładunkowego”.

„Od relingu do powierzchni wody było chyba około 8 metrów. Wielu skoczyło do wody, z kamizelkami ratunkowymi i bez nich, i próbowało przywiązać się do statków ratunkowych płynących z lądu. Jednak podczas tej próby […] wielu zesztywniało z zimna wody. Również łodzie ratunkowe nie zbliżały się do nas. Samoloty krążyły nad naszym statkiem”.

Setki więźniów, stłoczonych na dziobie statku, „machali chusteczkami lub szmatami w kierunku pilotów […] teraz na naszym statku widać było też białą [sic!] flagę. Ale niestety za późno. Teraz można było również obserwować, jak statek […] Niemcy został zbombardowany i po kilku minutach stanął w jasnym płomieniu. A Thielbek zatonął w ciągu 30 minut. Na obu statkach byli również nasi bracia [w wierze]”.

Po około 2 godzinach „statek szybko się przewrócił. I zostaliśmy wrzuceni do wody jeden po drugim, mimo że próbowaliśmy się wzajemnie trzymać. […] Jeden trzymał się drugiego”.

Ernst Schneider dopłynął z powrotem do statku, który był rozpalony do czerwoności i według jego szacunków wystawał jeszcze około 7 metrów nad wodę, i wraz ze swoim przyjacielem Karlem zdołał przez chwilę utrzymać się w jednym miejscu.

„Strażnicy, którzy znajdowali się na tonącym statku, strzelali do bezbronnych więźniów próbujących się ratować” – opisał Ernst Schneider.

Jego współwyznawca Alfred Knegendorf, marynarz, wyciągnął go wraz z około 20 innymi więźniami za pomocą liny, podciągając ich po żelaznej burcie statku. Kilkaset osób przetrwało wiele godzin na przewróconym kadłubie statku Cap Arcona. Nawet w tej rozpaczliwej sytuacji Ernst Schneider dodawał otuchy dwóm rosyjskim współwięźniom, opowiadając im o przesłaniu nadziei zawartym w Biblii. 12 Ratunek nadeszła dopiero około godziny 22:00.

„W międzyczasie przybiła łódź ratunkowa i zabrała na ląd około 300–310 uratowanych osób. Jeden z żołnierzy marynarki wojennej był tak miły, że dał mi swój mundur, […] bo było mi bardzo zimno”.

Brytyjscy żołnierze zabrali ocalałych do koszar.

Od 2015 roku losy Ernsta Schneidera są przedstawione na tablicy informacyjnej w ramach stałej wystawy „Dzieci i młodzież z Düsseldorfu w czasach nazizmu” w Miejscu Pamięci i Upamiętnienia w Düsseldorfie. (Miejsce Pamięci – Stowarzyszenie na rzecz Miejsca Pamięci i Upamiętnienia w Düsseldorfie)